Îro salvegera 105. a qirkirina gel Ermen e. Ev qirkirin li ser destê pêşiyên dewleta Tirk, Imparatoriya Osmanî pêk hat. Tê de Osmaniyan bi awayekî hovane dawî li jiyana milyon û nîv Ermenî anî.. Dîrok jî her xwe dubare dike û çîroka berî 105 salî, hûnandina bûyerên xwe li Efrîn, Girê Spî û Serê Kaniyê dewam dike…
Bi pêhesîna mirov ku ew li gerdûnê ye.. şer, pevçûn û kuştinê dest pê kiriye.
Pê re jî, têgiha “desthilatdarî, paşê dîktatorî” derket holê.. ku bi zimanê hêzê ne yê giftûgoyê diaxive û heya roja me ya îro didome.
Yek ji van desthilatariyên hovane, Imperatoriya Osmanî bû..
Osmaniyan, li jêr navê olê 600 salî hikum li 3 parzemînan kir.
Em hinekî li dîrokê vegerin, bê beriya 105 salan çi bûye??
Dawiya sedsala 19’an, vê Impratoriyê nema karîbû xwe li ber êrîşên derve ragire, êdî dest bi qirkirina kêmnetewan kir û ji bo vê jî gelek kom ava kirin..
Sala 1908, van koman dizanîbû ku hilweşîna Imparatoriyê nêz bûye, ji lew re Cemiyeta Ittihat Terakî ji bo tirsê bide çêkirin, dest bi qirkirinê kir.
Gelê Ermen jî, para wê ya yekemîn bû.
Di 1909’an de, erîşî taxên Ermenan kirin û ji 15 heya 30 hezarî Ermen hatin kuştin.
Ev bûyer, weke amadekariya qirkirina 1915’an bû ku heya 1923an dirêj kir.
Paşê, Ittihat Terakî dest bi pêngava reşkirina Ermenan kir û 10ê Hezîrana wê salê, projeya talankirin û koçberkirina malên Ermenan amade kir.
Ji wan re gotin: Kesên Mislimantiyê qebûl bikin, dikarin karê xwe li Tirkiyê bidomînin.
Her tişt, wê di dema rêwîtiyê de pêk bihataya. û li wir, êrîşan dest pêk kir.. çi kuştin, şêlandin, destdirêjî û hwd…
Kesên ku gihaştin kampan jî, ji ber birçîbûn û nexweşiyan mirin.
Bi hezaran zarok, keç û jin li bazaran wek kole hatin firotin.
Di rûpelên dîrokê de, tê gotin Osmaniyan milyon û nîv Eremen kuştine û heya niha dewleta Tirk vê yekê red dike.
Lê her çi qas mandel bike… kirinên wan ên hovane ji ber çavan naçin..
Ji 2019an ve, hikumet û parlamenên 31 welatî, her wiha NY û 49 wîlayetên Amerîkayê, ev komkujî weke “qirikirina Ermenan” nas kir..
Vê dawiyê, ango 13ê Sibata 2020an, hikumeta Şamê jî, di encama derketina aloziyan navbera wê û dewleta Tirk de û piştî ya dawî weke dagirker li ser erdê xwe pênase kir, ev qirkirin nas kir…
Hîna jî şûnmayên vê qirkirinê, li gelek herêmên Bakur û Rojhilatê Sûrî xuya dikin.
Çiyayê Mergede yê Dêra Zorê şahidekî vê komkujiyê ye.
Li vir, gelek gorên Ermenan hene, ji lew re navê El-Riqûd lê hatiye kirin.
Li van herêman, neviyên Osmaniyan, qirkirinê didomînin..
Rast e, netew gelê Kurd e, lê aramnc yek e.
Osmaniyan bi destê Ittihat Terakî û çend rêxistinên din, hewl da gelê Ermen qir bikin.
Îro jî dewleta Tirk bi artêş û çeteyên xwe van qirkirinan li Efrîn, Girê Spî û Serê Kaniyê li ser gelê Kurd pêk tîne û çîroka Ermenan êdî li van deran dubare dibe.
