Rêveberên Yekîtiya Netewên Başûr-Rojhilatê Asiyayê peyama xurtkirina serxwebûnê.
Di lûtkeya rêveberan de, teqezî li ser girîngiya parastina serxwebûna welatên navçeyê li hemberî zêdebûna hevkariya hêzên mezin hat kirin.
Civîna lûtkeya Yekîtiya Netewên Başûrê Rojhilatê Asyayê (ASEAN) li paytexta Endonezya Jakartayê bi balkişandina ser serxwebûna ji hêzên mezin ên biyanî dest pê kir.
Serokdewletê Endonezyayê Joko Widodo ku axaftina vekirinê ya lûtkeyê kir, banga afirandina stratejiyeke taktîkî ya demdirêj a ku hêviyên gelan pêk tîne û got,
“Pirsgirêkên paşerojê her ku diçe girantir dibin û dibe sedema pêşbaziya ji bo bandora hêzên mezin.
Lê belê, ASEAN razî ye ku nebe nûnerê ti hêzê.
Keştiya me nekin qada pêşbaziyê ya wêranker.
Wek rêber, divê em piştrast bikin ku ev keştî li ser riya xwe û bi keştiyê dewam dike.”
Serokwezîrê Malezyayê Enwer Îbrahîm jî destnîşan kir ku divê ASEAN li hemberî kiryarên “parçekirinê” yên hêzên mezin raweste û helwesta xwe ya xweser biparêze.
Serokwezîrê Malezyayê got;
Pêşbaziya di navbera hêzên mezin de bandorek neyînî li ser însiyatîfa hevkariyê ya ku di mekanîzmayên ASEAN-ê de hatine destpêkirin, kiriye.
ASEAN 1967’an, di lûtkeya Şerê Sar de hat damezrandin.
Armanca wê pêşîlêgirtina belavbûna komunîzmê ye.
ASEAN, ji welatên cuda yên siyasî pêk tê û welatên endamên wê polîtîkaya destwerdana li karûbarên navxweyî yên hevdu dişopînin.
ASEAN ku ji hêla Endonezya, Malezya, Fîlîpîn, Tayland û Sîngapurê ve hatî damezrandin, bi tevlêbûna Brunei, Viyetnam, Laos, Myanmar û Kamboçya ya di dîrokên cuda te, forma xwe ya heyî girt.
Nexşeya nakokî ya Çîn û Myanmarê
Mijarên herî girîng ên lûtkeya ASEAN’ê helwesta li hemberî rêveberiya puçîst a Myanmarê û têkiliyên bi Çînê re ye.
Hevrikiya ku di navbera Çîn û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) de zêde dibe, welatên ASEAN dixe nava rewşeke dijwar.
Serokên ASEAN’ê wê di 6-7’ê Îlonê de li Jakartayê di Lûtkeya Rojhilatê Asyayê de ku Çîn, Hindistan, Japonya, Rûsya û DYA tê de cih digirin, dîsa bicivin.
Hat ragihandin ku Serokê Amerîkayê Joe Biden beşdarî lûtkeyê nabe û li şûna wê cîgira xwe Kamala Harris wê bişîne.
Çîn wê di lûtkeyê de ji aliyê Serokwezîr Li Chiang ve bê temsîlkirin.
